بررسی و تحلیل شرور بی وجه از منظر علامه طباطبایی و استاد مطهری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه کلام، (فلسفه دین و مسائل جدید کلامی )،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)،اصفهان، ایران

2 دانشیار، گروه فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 دانشیار، گروه الهیات، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران.

چکیده

یکی از چالش برانگیزترین مسائل حوزه کلام و فلسفه دین وجود شرور و آلام طبیعی بی وجه در جهان است که ذهن بسیاری از انسان‌ها، فلاسفه و اندیشمندان را به خود مشغول ساخته است مسئله شرور از جمله دستاویزهای فلسفه‌های الحادی است که در انکار وجود خدا اقامه کرده‌اند.علامه طباطبایی و استاد مطهری از جمله اندیشمندانی هستند که به بررسی  و تحلیل شرور بی وجه پرداخته وهرکدام از دیدگاه خود  به تبیین و تحلیل این موضوع پرداخته‌اند .علامه شروربی وجه و آلام طبیعی مانند سیل و زلزله را امری بدیهی و محسوس می‌داند از نظر او زلزله و سیل با قطع نظر از صفتی که دارد نه شر است نه خیر به همین جهت سیل و زلزله در حق زلزله زدگان شر و در نگاه مخالفان ایشان خیر می‌نماید.استاد مطهری به شرور بی وجه از جنبه زیبا شناختی می‌نگرد و هر زشتی وبدی را نشان دهنده زیبایی می‌داند وبر این باور است که هیچ شری،گزاف ، بیهوده و بی وجه نیست او معتقد است اگر در جهان بدی وزشتی نبود،خوبی و زیبایی هم نبود، اگر همه مردم زیبا بودند هیچکس زیبا نبود، همچنانکه اگر همه مردم زشت بودند هیچکس زشت نبود و این پنداری نسنجیده است که گفته شود اگر در جهان همه چیز یکسان بود جهان بهتر بود. این پژوهش درصدد است تا با روش توصیفی - تحلیلی به بررسی شرور بی وجه ازدیدگاه این دو اندیشمند پرداخته و به این سؤال پاسخ دهد که فلسفه وجودی شرور بی وجه در این جهان چیست؟

کلیدواژه‌ها


 

1- قرآن کریم

2- نهج البلاغه، ترجمه دشتی.

4-  ابن سینا، اشارات و تنبیهات، شرحِ خواجه طوسی، قم: نشر البلاغه.

5-  ابن سینا، الالهیات شفاء، تحقیق الاب قنواتی، سعید زاید، قاهره، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1380

6-  ابن نوبخت، الیاقوت فی علم الکلام، القول فی العدل، انتشارات کتابخانه آیت اله نجفی، قم.

7-  ارسطو. اخلاق نیکوماخوس،جلد1 ، ترجمه ابوالقاسم پورحسینی، دانشگاه تهران، تهران، 1356.

8-   ارسطو، متافیزیک، ترجمه شرف الدین خراسانی، نشر گفتار، تهران 1376.

9-  اسپینوزا. باروخ، اخلاق، ترجمه محسن جهانگیری، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1374.

10-  افلاطون، جمهور، کتاب دوم، ترجمه فؤاد روحانی، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران 1374.

11-   بهمنیار، التحصیل، تصحیح شهید مرتضی مطهری، دانشگاه تهران، 1376 ش.

12-   پترسون، مایکل، عقل و اعتقاد دینی، ترجمه: ابراهیم سلطانی و احمد نراقی، تهران، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1376

13-  جمال‌الدین مقداد سیوری، اللوامع الالهیة، تحقیق و تعلیق سید محمدعلی قاضی طباطبایی، 1396 ق، تبریز

14-  جوادی آملی، عبد الله، تبیین براهین اثبات وجود خدا، نشر اسراء، قم، 1387 ش.

15-  جوادی آملی، عبد الله، شرح حکمت متعالیه اسفار اربعه، دانشگاه الزهراء، تهران، 1380

16-  جوهری، الصحاح، تحقیق: احمد عبدالغفور، بیروت، لبنان.بی تا.

17-  حلی، حسن بن یوسف، نهایة المرام فی علم الکلام، تحقیق فاضل عرفان،مؤسسه امام صادق علیه‌السلام، قم، 1419 ق.

18-حمصی رازی ،سدیدالدین محمود ، المنقذ من التقلید،جلد 1،بی تا

19- رازی، فخرالدین محمد بن عمر، المباحث المشرقیه، ج 2، ذوی‌القربی، قم، 1387 ش.

20-راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن/300، تحقیق: صفوان عدنان.بی تا.

21- رضایی ،مهین ، کیهان اندیشه، شماره 11.

22-  زمانی، مهدی، تاریخ فلسفه غرب،2 جلدی، نشر سمت، تهران، 1386 ش.

23-  سلیمانی، عسکری، مجله معرفت فلسفی، شماره 6، زمستان، 1383 ش.

24-  سید جلال الدین آشتیانی، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، بوستان کتاب، 1384 ش.

25-  صدرالمتالهین، محمد بن ابراهیم، الحکمه المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، قم، المکتبه المصطفویه، 1386 ق.

26- طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اسماعیلیان، جلد 3،بی تا

27- طباطبائی، محمد حسین، اصول و روش رئالیسم، انتشارات بوستان کتاب، 1386 ش.

28- طباطبائی، محمد حسین، بدایة الحکمة، چاپجامعه مدرسین حوزه علمیهقم،1420 قمری.

29- طباطبائی، محمد حسین، نهایة الحکمة، قم،موسسه نشر اسلامی ف1362.

 30-طوسی ،محمد بن حسن ، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد.بی تا.

31-طوسی ،محمد بن حسن طوسی، تمهید الاصول، تصحیح عبدالمحسن مشکوة‌الدینی.بی تا.

32- غزالی، محمد، الاقتصاد فی الاعتقاد، دار الفارابی، بیروت، لبنان، 2005.

33-غزالی  ابوحامد محمد ، الاقتصاد فی الاعتقاد.بی تا.

 34- فارابی، التعلیقات، تحقیق و مقدمه و پاورقی جعفر آل یاسین، بیروت، دارالمناهل، 1408 ق.

35-  رازی ،فخرالدین محمد بن عمر ، المباحث المشرقیه، ج2.

36-  قاضی عبدالجبار، المغنی فی ابواب التوحید و العدل، تحقیق محمود محمد قاسم، ج5،

37-   قدردان قرا ملکی، محمد حسن. خدا و مسئله شر، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1377.

38- کاپلستن، فردریک. تاریخ فلسفه یونان، ترجمه جلال الدین مجتبوی، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، 1362.

39-کاپلستون؛ تاریخ فلسفه،جلد1، ترجمه: سید جلال الدین مجتبوی، تهران: سروش 1368.

40-لیاس انطوان الیاس، فرهنگ نوین/304، به اهتمام: سید مصطفی طباطبایی.بی تا.

41-لاهیجی حسن ، زواهر الحکم، به نقل از: منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، ج3.بی تا.

42-مطهری مرتضی، اصول و روش رئالیسم،تهران،انتشارات صدرا،1371

43-مطهری مرتضی - علل گرایش به مادیگری- انتشارات صدرا- چاپ بیست و پنجم،بی تا

44-مطهری، مرتضی، عدل الهی، انتشارات صدرا، قم، 1384 ش.

45-مطهری مرتضی ، شرح مبسوطه منظومه،تهران، حکمت، 1404.

46-مصطفی، ملکیان، جزوة درسی شرور، مؤسسه الامام الصادق، قم.بی تا

47- میرداماد ،محمدباقر بن محمد ، القبسات، دانشگاه تهران با دانشگاه مک گیل، 1376 ش.

48- ویلیام. جی. وین رایت، ترجمه ابراهیم سلطانی،احمد نراقی،موسسه فرهنگی صراط،تهران کیان ، 1989م.

49-وحیدی، معصومه ، شانظری ،جعفر ، الهیات تطبیقی ،سال ششم، شماره سیزدهم، بهار و تابستان 1394

50- هیک، جان، فلسفه دین، ترجمه بهزاد سالکی، انتشارات الهدی، تهران، 1376.