احکام و قواعد فقهی در کاربری فضای سبز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری، گروه فقه‌ومبانی‌حقوق اسلامی، واحدمشهد، دانشگاه آزاداسلامی، مشهد، ایران.

2 دانشیار،گروه فقه‌ومبانی‌حقوق اسلامی، واحدمشهد، دانشگاه آزاداسلامی، مشهد، ایران.

3 استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

4 استادیار، گروه شهرسازی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.

چکیده

الزامات نظام برنامه‌ریزی و طراحی کاربری‌ها که عبارت‌اند از توزیع فضایی کارکردهای شهری، می‌تواند تابع احکام و قواعد فقهی باشد. ازآنجاکه حوزه کاربری­های شهری وسیع بوده و کاربری مسکونی، مذهبی، تجاری، درمانی، آموزشی، فضای سبز، ورزشی و... را شامل می­شود؛ در این پژوهش، فقط به مبانی فقهی حوزه کاربری فضای سبز پرداخته‌شده است چون با توسعه شهرها و افزایش بافت و تراکم ساختمانی نیاز به فضاهای سبز و پارک­ها بوده و این ضرورت به جهت تأثیر این فضاها بر آلودگی­های محیطی و نیز تأثیر بر آرامش و سلامتی و تجدید و بازسازی قوا دو چندان خواهد شد.
در این راستا از آیات قرآن، روایات و سنت پیامبر گرامی اسلامn و اهل‌بیتb و قواعد فقهی متناسب بهره گرفته شده است. برای به دست آوردن یافته‌های پژوهش ابتدا احکام، قواعد فقهی و کاربری زمین تبیین شده و آنگاه به روش استقرائی تحلیل محتواگردیده است به طوریکه کاربری‌ فضای سبز می‌تواند تحت تأثیر احکام و قواعد فقهی شکل گیرد و تأثیر بر تخصیص و مکان‌یابی و در ارتقاء معنایی و افزایش عملکرد کاربری فضای سبز دارد. در این صورت این احکام می­تواند مورد توجه مدیران شهری قرار گرفته و براساس نیاز فضاهای شهری در مقیاس ناحیه، شهر و منطقه عملی گردد.

کلیدواژه‌ها


* قرآن کریم

* نهج‌البلاغه، سیدرضی، ترجمه محمد دشتی.

1- ابن­بابویه، ابوجعفر محمدبن­علی (شیخ صدوق)، الخصال، مرکز المنشورات ‌الاسلامیه‏، ‏‏۱۴۰۳ق، قم، جماعه ‌المدرسین فی‌الحوزه العلمیه بقم.

2- ___________________________ ، الامالی، مترجم یعقوب جعفری، نسیم کوثر‏، ۱۳۸۹، قم.

3- ___________________________ ، عیون اخبارالرضاA، محقق/مصحح، مهدی لاجوردی، نشر جهان، چاپ اول، 1378 ق، تهران.

4- ابن­منظور، محمدبن مکرم، لسان­العرب، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، دارصادر، 1414ق، چاپ سوم، بی­تا.

5- حرّانی، ابومحمدحسن (ابن­شعبه حرّانی)، تحف­العقول، مؤسسه علمی‌فرهنگی دارالحدیث، اداره تدوین متون ترویجی‏، 1394، قم.

6- حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل­الشیعه الی تحصیل مسائل­الشریعه، مؤسسه آل‌البیت لاحیاء التراث، 1409ق، قم.

7- حکیمی، محمدرضا، الحیاة، ترجمه‌ اح‍مد آرام، ح‍وزه‌ ع‍ل‍م‍ی‍ه‌ ق‍م‌، دف‍ت‍ر ت‍ب‍ل‍ی‍غ‍ات‌ اس‍لام‍ی‌، 1363، قم‌.

8- السیوطی، عبدالرحمن ابن ابی بکر ،الجامع الصغیرفی احادیث البشیر النذیر، دارالفکر، 1429ق، بیروت.

9- شعیری، تاج‌الدین‌ محمدبن‌ محمد، جامع الأخبار، انتشارات حضرت عباس‏، ۱۳۹۲، قم.

10- طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی­تفسیرالقرآن، ترجمه سیدمحمدباقر موسوی همدانی، دارالفکر، بی‌تا، قم.

11- طبرسی، فضل­بن­حسن، تفسیر جوامع­الجامع، ترجمه حبیب روحانی و علی عبدالحمیدی، بنیاد پژوهش­های اسلامی، ۱۳۸۷، مشهد.

12- ع‍ی‍اش‍ی‌، م‍ح‍م‍د ب‍ن‌ م‍س‍ع‍ود، تفسیر العیاشی، م‍ؤس‍س‍ه‌ ال‍ب‍ع‍ث‍ه‌، ق‍س‍م‌ ال‍دراس‍ات‌ الاس‍لام‍ی‍ه‌‏، ۱۴۲۰ق، ق‍م‌.

13- قرائتی، محسن، سیمای مسکن و شهر اسلامی، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، 1393، تهران.

14- کلینى، محمد بن یعقوب، الفروع من الکافی، دارالکتب الاسلامیه، 1391ق، تهران.

15- مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوارالجامعه لدرراخبارالائمه‌الاطهارb، مؤسسه الأعلمی، 1987م؛ موسسه الوفاء، 1403، بیروت.

16- محقق داماد‌، سیدمصطفى، قواعد فقه، مرکز تهران، نشر علوم اسلامى‌، چاپ دوازدهم،1406ق، ج1؛ و مرکز نشر علوم اسلامی، 1381.

17- متقی هندی، علاءالدین ،کنز العمال ف‍ی‌ س‍ن‍ن ‌‌الاق‍وال‌ و ‌الاف‍ع‍ال‌، م‍ؤس‍س‍ه‌ ال‍رس‍ال‍ه‌‏، ۱۴۱۳ق، ب‍ی‍روت‌.

18- نوری، حسین­بن محمدتقی، مستدرک­الوسائل و مستنبط­المسائل، م‍ؤس‍س‍ه‌ آل‌ال‍ب‍ی‍ت لاح‍ی‍اء اال‍ت‍راث‌، بی‌تا، ق‍م‌.

19- صدر، محمد باقر، دروس فی علم العلم الاصول، الحلقه الثانیه، مجمع الفکر الاسلامی،1412ق، تهران.

20- شیرازى، ناصر مکارم، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه،1374، تهران.

21- ____________ ، القواعد الفقهیه، انتشارات کتابخانه صدر، بی­تا.

22- محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمة، دارالحدیث ،1377، قم.

23- محمودی، محمدباقر، نهج­السعادة فی مستدرک نهج­البلاغة، تصحیح عزیز آل­طالب، انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۷۶ش، تهران.

24- منسوب به امام رضاA، صحیفه الرضاA، محقق/مصحح: محمدمهدی نجفی، کنگره جهانی امام رضاA، 1406ق، چاپ اول، مشهد.

25- نراقی، ملا احمد، عوائد الایام، عائده، 1361، بی‌جا.

26- اخلاق زیست محیطی پیامبر اکرمn، تقی متقی، مرکز پژوهش­های اسلامی صدا و سیما، طه، قم.

27- اصغری لفمنجانی، صادق، اصول تربیت زیست محیطی در اسلام، سپهر، 1384، تهران.